W dniu 20 kwietnia 2026 roku o godzinie 11.00 w sali konferencyjnej w gmachu im. Stanisławów Kierbedziów w Bibliotece Publicznej m. st. Warszawy – Bibliotece Głównej Województwa Mazowieckiego odbędzie się spotkanie z prof. Rafałem Lisem z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, poświęcone omówieniu tematu „Konstytucja 3 maja w świetle wyzwań polskiej myśli politycznej epoki”.

Spotkanie będzie się składać z części wykładowej i związanej z nią tematycznie części dyskusyjnej, w której publiczność będzie mogła zadawać pytania. Nasz gość omówi kwestię usytuowania Konstytucji 3 maja na tle głównych nurtów myśli politycznej XVIII w., w tym zwłaszcza najważniejszych dzieł politycznych z czasów Sejmu Czteroletniego. Ustosunkuje się w szczególności do następujących zagadnień: czy Konstytucję 3 maja należy rozpatrywać na tle sporu o republikę i zasadę dziedzictwa tronu? Czy stanowiła ona wyraz kompromisu między szlacheckim republikanizmem a umiarkowanym monarchizmem, czy raczej była czymś więcej?

Nadmieńmy, że część późniejszej historiografii, bliższej monarchizmowi, uznała Ustawę Rządową z dnia 3 maja 1791 r. za syntezę dziejów Polski – rodzaj jej symbolicznego testamentu, zrywającego z demonami szlacheckiej anarchii. Jednak pierwsze jej rozwinięcia ustawowe wykazywały silną tendencję republikańską, a Joachim Lelewel, pozytywnie odnosząc się do ideałów staropolskiej wolności, nie krył swego podziwu dla jej mechanizmów parlamentarnych. Czy można było zatem pogodzić tak odczytaną Konstytucję z wyzwaniem modernizacyjnym, które przyświecało Hugonowi Kołłątajowi i Stanisławowi Staszicowi?

Do udziału w wydarzeniu zapraszamy w szczególności studentów, nauczycieli i uczniów szkół średnich oraz wszystkich zainteresowanych tematem Konstytucji 3 maja, której niedługo będziemy obchodzić 235. rocznicę.