W dniu 20 kwietnia 2026 roku o godzinie 13.30 w sali konferencyjnej im. Stanisławów Kierbedziów w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy – Bibliotece Głównej Województwa Mazowieckiego odbędzie się spotkanie z prof. Henrykiem Głębockim, historykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego, poświęcone tematowi: „Jak się nie dać strawić Imperium? Strategie i wybory pokoleń Polaków epoki Wielkiej Niewoli wobec Rosji. Między narodową apostazją a irredentą (od hr. Adama Gurowskiego do Józefa Piłsudskiego 1815-1921)”.
Rosja i wybór strategii wobec niej pozostawały przez trzy wieki kluczowym wyzwaniem nie tylko dla polskiej polityki, lecz także sporów o tożsamość i szanse przetrwania na obszarze Międzymorza. To w zderzeniu z Rosją, w sporze o odpowiedź na tytułowe pytanie, ukształtowały się główne nurty nowoczesnej polskiej myśli politycznej. Bez tego doświadczenia nie sposób zrozumieć genezy polskiego realizmu politycznego, idealizmu i irredenty, a także strategii ugody oraz argumentów na rzecz układania się z imperium lub walki z nim w XX wieku.
Imperium Rosyjskie usiłowało stosować wobec Polaków skuteczne dotąd strategie, wypracowane w ciągu kolejnych wieków ekspansji. Na swych zachodnich kresach zderzyło się jednak z silnym oporem, wynikającym z pamięci Polaków o republikańskiej, wolnościowej tradycji I Rzeczypospolitej. W związku z tym testowało różne rozwiązania. Siła polskiego patriotyzmu wymuszała na Rosji modernizację polityki także wobec innych peryferii i skłaniała Rosjan do tworzenia własnej ideologii imperiocentrycznego nacjonalizmu. Rosyjskie ideologie i strategie łączył jeden cel: zapewnienie stabilizacji i utrzymanie terytorialnych łupów zdobytych kosztem Rzeczypospolitej, traktowanych jako fundament mocarstwowej pozycji Rosji i jej obecności w Europie.
W odpowiedzi na tę imperialną politykę Polacy opracowywali własne strategie. O nich i o dylematach wyboru postaw wobec obcej przemocy w epoce Wielkiej Niewoli opowie dr hab. Henryk Głębocki na podstawie własnych badań prowadzonych m.in. w archiwach rosyjskich oraz serii książek poświęconych temu zagadnieniu, wydanych przez niego w ostatnich latach.
Spotkanie będzie się składać z części wykładowej i części dyskusyjnej, w której publiczność będzie mogła zadawać pytania. Do udziału w wydarzeniu zapraszamy w szczególności studentów, nauczycieli i uczniów szkół średnich oraz wszystkich zainteresowanych tematem.
Henryk Głębocki (ur. 1967) – historyk, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego (Instytut Historii). Specjalizuje się w dziejach Europy Wschodniej, Imperium Rosyjskiego i sowieckiego, stosunków polsko-rosyjskich w XIX i XX w. oraz historii PRL. Prowadził na ten temat badania w kilkudziesięciu zbiorach rękopisów i archiwach w Rosji i krajach postsowieckich, a także w Europie i Ameryce. Autor i współautor kilkunastu książek i edycji źródeł, m.in.: Fatalna sprawa. Kwestia polska w rosyjskiej myśli politycznej 1856–1866 (wyd. 1: 2000 – Nagroda Klio, wyd. 2: 2023); Kresy Imperium. Szkice i materiały do dziejów polityki Rosji wobec jej peryferii (XVIII–XXI wiek) (2006); „Diabeł Asmodeusz” w niebieskich binoklach i kraj przyszłości. Hr. Adam Gurowski i Rosja (2012); A. Gurowski, Wybór pism (t. 1: 2022, t. 2: 2024; t. 3: 2026); Jak się nie dać „strawić” Imperium? Polski realizm i idealizm polityczny wobec Rosji 1815–1921 (2023); Towarzystwo Patriotyczne oraz tak zwany spisek koronacyjny 1829 roku (współred., 2024); Co zrobić z Polską? Sprawa polska w ideologiach i strategiach imperium rosyjskiego i sowieckiego wobec peryferii (2024/2025).