Słowo wstępne - Ambasador Krzysztof Szumski

Witam serdecznie wszystkich obecnych na tradycyjnym spotkaniu w Bibliotece na Koszykowej, nadal w formule on line. Dzisiejszy temat dotyczy problematyki dawno nie poruszanej i brzmi: Japońska scena polityczna po śmierci Abe Shinzo – zmiany  w polityce wewnętrznej i zagranicznej. Temat przedstawi  pan dr Marcin Socha analityk Ośrodka Spraw Azjatyckich Uniwersytetu Łódzkiego i adiunkt w Katedrze Studiów Azjatyckich na tym Uniwersytecie.

Na początek kilka zdań wprowadzenia. Poruszając problematykę japońską musimy pamiętać, że Japonia to 3 potęga gospodarcza świata (po USA i Chinach)pod względem PKB , choć jeśli uwzględnimy wskaźnik siły nabywczej tzw. ppp zajmuje miejsce 4 (po Chinach, USA, i Indiach).Japonia należy także do ścisłej czołówki światowej jeżeli chodzi o  zasoby rezerw  walutowych, eksport, inwestycje za granicą i poziom rozwoju najnowocześniejszych technologii.

Pomimo silnej pozycji gospodarczej, Japonia długo pozostawała w politycznej traumie po klęsce zadanej przez Stany Zjednoczone, włącznie z 2 uderzeniami atomowymi. Bolesną klęskę zadał Japonii także Związek Radziecki w sierpniu 1945, o czym rzadko się pamięta. Ze względu na silny nacisk i bezwzględność Amerykanów, Japonia przez wiele lat była  państwem o ograniczonej politycznej suwerenności. Kiedy w oparciu o bardzo dynamiczny wzrost gospodarczy na początku lat 80 – tych, Japonia próbowała umocnić swoją suwerenność, została boleśnie skarcona i rzucona na kolana przez USA, czego wyrazem były tzw. porozumienia z Plaza w 1985 roku, które nie tylko zahamowały próby umocnienia suwerenności, ale na wiele lat znacznie zahamowały  wzrost gospodarczy. Dopiero na początku XXI wieku, a właściwie pod koniec jego pierwszej dekady, pojawiły się ponownie tendencje do zwiększenia suwerenności, m.in. w kierunku większej autonomii strategicznej. W tym celu rozważano także  zmianę konstytucji (szczególnie artykuł 9 konstytucji, w którym Japonia  całkowicie wyrzeka się wojny, zresztą konstytucji  w pełni narzuconej przez Amerykanów).Wyrazicielem tych tendencji stał się  Abe Shinzo, były premier w latach 2006 – 7, polityk o poglądach wyraźnie konserwatywnych i umiarkowanie nacjonalistycznych, który wkrótce został ponownie premierem (grudzień 2012) i przez wiele lat zajmował to stanowisko. W pierwszej kolejności Abe energicznie przystąpił do reformowania gospodarki (tzw. 3 strzały Abe), co pozwoliło na jej zaktywizowanie. W dalszej kolejności, w wyniku m.in. jego usilnych starań, parlament japoński w 2015 roku przyjął rezolucję pozwalającą  na bardzo ograniczającą interpretację artykułu 9 konstytucji. Manewr  ten wynikał z rozeznania, że wobec pacyfistycznych nastrojów ludności zmiana konstytucji byłby bardzo trudna. Premier  Abe Shinzo był także  aktywny na forum międzynarodowym, szczególnie w Azji. Prowadził zręczną politykę zagraniczną, umiejętnie konkurując z Chinami zarówno w sferze ekonomicznej, jak i politycznej. Potrafił także dobrze ułożyć  stosunki z USA, nawet  kiedy było to trudne w czasie prezydentury Donalda Trumpa. Wobec rosnącej potęgi i aktywności Chin, uczestniczył w nawiązywaniu współpracy  wojskowej w ramach nowej struktury tzw. Quad obejmującego także USA, Australię i Indie. Rozmawiał też z Rosją  nt. traktatu pokojowego i starał się  znaleźć jakąś formułę odzyskania  Południowych Wysp Kurylskich. Odejście Abe Shinzo z funkcji premiera, oficjalnie spowodowane  stanem zdrowia, a następnie jego  tragiczna śmierć, spowodowały silny wstrząs polityczny w Japonii. Po okresie rozwiązań tymczasowych  jego regularnym  następca został Fumio Kishida, który  raczej wyróżnia się obecnie  wiernopoddańczym stosunkiem do Stanów Zjednoczonych, ale nie można wykluczyć, że w jakimś momencie pod wpływem sił wewnętrznych lub ewolucji sytuacji międzynarodowej, też zainteresuje się umocnieniem strategicznej niezależności, do czego Japonia dysponuje odpowiednimi zasobami  zarówno technologicznymi, jak i finansowymi. Na razie w atmosferze wzrostu napięć międzynarodowych, premier Fumio Kishida zapowiedział podwojenie wydatków na obronność do 2027 roku.

Te i inne  niezwykle ciekawe  sprawy dotyczące tego pasjonującego kraju przedstawi  pan dr Marian Socha.

Krzysztof Szumski

Ambasador